Author(s):
1. Srđan Vuković, Tehnološki fakultet u Istočnom Sarajevu, Republic of Srpska, Bosnia and Herzegovina
2. Svetlana Pelemiš, Tehnološki fakultet u Istočnom Sarajevu, Republic of Srpska, Bosnia and Herzegovina
3. Danijela Vuković, Tehnološki fakultet u Istočnom Sarajevu, Republic of Srpska, Bosnia and Herzegovina
4. Aleksandar Vuković, Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet zehničkih nauka, Serbia

Abstract:
Cezijum-137 (137Cs) jedan je od najznačajnijih dugoživećih antropogenih radionuklida u životnoj sredini. Kao produkt nuklearne fisije, sa fizičkim vremenom poluraspada od približno 30,2 godine, dospio je u biosferu prvenstveno tokom atmosferskih proba nuklearnog oružja, kontrolisanih ispuštanja iz nuklearnih postrojenja i nuklearnih akcidenata, među kojima se po obimu i posljedicama izdvajaju Černobilj i Fukušima. Cilj ovog preglednog rada jeste da objedini saznanja o izvorima, atmosferskom transportu, depoziciji, migraciji, biološkoj raspoloživosti i prenosu 137Cs u kopnenim i vodenim ekosistemima. Ponašanje 137Cs nakon depozicije određuju njegov fizičko-hemijski oblik, padavine, svojstva zemljišta i sedimenta, hidrološki procesi i vrijeme proteklo od kontaminacije. U mineralnim zemljištima jon Cs+ snažno se vezuje za glinene minerale, posebno ilit, čime se smanjuju njegova pokretljivost i dostupnost biljkama. U zemljištima siromašnim glinom i bogatim organskom materijom može duže ostati biološki raspoloživ. Njegovu preraspodjelu omogućavaju vertikalna migracija, erozija, površinsko oticanje i transport čestica. Zbog hemijske sličnosti sa kalijumom, 137Cs usvajaju biljke, mikroorganizmi i gljive, dok se na više trofičke nivoe prenosi prvenstveno kontaminiranom hranom. Nedostatak kalijuma povećava njegovo usvajanje, dok kalijumova đubriva uglavnom smanjuju prijenos iz zemljišta u biljke. U vodenim sistemima 137Cs se vezuje za suspendovane čestice i sedimente, iz kojih se pri promjeni uslova može ponovo osloboditi.

Key words:
cezijum-137, radioekologija, migracija radionuklida

Thematic field:
SYMPOSIUM A - Science of matter, condensed matter and physics of solid states

Date of abstract submission:
07.08.2026.

Conference:
Contemporary Materials 2026 - Savremeni Materijali

Applied paper from author